Dit artikel verscheen in 1982 in het blad SLO-berichten. Ik plaats het hier uit nostalgische overwegingen. Het is leuk om terug te lezen wat ik toen aan voorspellingen deed over 1995 . Ik werkte toen zowel bij de SLO, in de onderwijsvernieuwing als bij de Consumentenbond. Vandaar ook die ingewikkelde titel.
Voorbereiden op toekomstige levensituaties
1995. Wij bevinden ons in de woonkamer van de familie Van der Burg. Mevrouw Van der Burg is al heel lang vertrouwd met de computer. Al in 1983 kreeg ze van een groot postorderbedrijf een gratis terminal thuis.
Het was de bedoeling dat ze daarmee zo vanuit de huiskamer de gezamenlijke bestellingen kon doorgeven voor haar buren, familie en bekenden. Dat ging een stuk sneller en eenvoudiger dan per post via ingewikkelde invulformulieren. Sinds die tijd is de huiskamer geleidelijk aan steeds meer veranderd in een centraal informatieknooppunt met beeldtelefoon, video, compact discs, kabel-en satelliet-TV, een huishoudcomputer en een groot centraal elektronisch geheugen.
De meeste dagelijkse aankopen doet de familie per beeldtelefoon. En zo worden ze ook betaald. De bestelde artikelen worden dagelijks vanuit een groot centraal magazijn bezorgd. Gewone winkels zijn bijna verdwenen.
Via de beeldtelefoon kan mevrouw Van der Burg bijvoorbeeld de schoenmaat heel precies aan de schoenfabriek doorgeven. Daar neemt de bedrijfscomputer de bestelling op en geeft deze door aan een fabricagerobot . Deze vervaardigt de schoenen precies op de in individuele maat. Een dag of wat later ontvangt zij dan via de centrale besteldienst de bestelde schoenen en betaalt de rekening via de computerbank.
Het multi-functionele-huis-computer-systeem van de familie Van der Burg regelt alle geldzaken, belastingaanslagen en verzekeringsaangelegenheden. Maar het stuurt ook op de meest energie zuinige wijze de verwarming, gas en licht en de warmwatervoorziening. In het centrale geheugen zitten de 200 favoriete recepten van het gezin. Het geheugen berekent automatisch de kooktijden, de voedingswaarde en het eiwit-en koolhydraatgehalte om maar enkele van de mogelijkheden te noemen.
Mijnheer Van der Burg werkt bij een educatieve instelling. Vijf jaar geleden kon hij Telewerknemer worden. Dit betekent dat hij het overgrote deel van zijn werk thuis, via de eigen huiscomputer, kan uitvoeren. Hij kan van daaruit direct communiceren met de bedrijfscomputer of via de beeldtelefoon met andere werknemers en met de klanten. Zijn werk is er niet veel lichter op geworden. Per dag werkt hij toch gauw zo´n 4-6 uur achter zijn privé monitor.
Mevrouw Van der Burg is van plan één van de nieuwste micro-elektronisch gestuurde wasmachines te kopen. Daarvoor plant ze vandaag één uur informatie zoeken via de terminal en één uur communicatie met man en kinderen in. Allereerst roept ze een overzicht op van het totale aanbod van wasmachines. Ze kan daarbij kiezen tussen de gratis informatie van een commercieel bureau of het informatie-aanbod van de consumentenbond. Ze kiest voor de laatste.
De consumentenbond begroet haar met haar naam. Dan verschijnen op het scherm de afbeeldingen van alle wasmachines die in Nederland te koop zijn, met merknaam en type-aanduiding. Dat zijn er haar teveel. Daarom kiest ze met behulp van enkele zoektermen voor een beperkter aanbod. Als zoektermen voert ze in: de prijsklasse (tussen de 3000 en 4000 gulden), de afmetingen en de te verwachten levensduur. Op haar monitor verschijnt nu een lijstje met vijf apparaten die voldoen aan de door haar geuite wensen.
Mevrouw Van der Burg vraagt nu om nadere gegevens. Er verschijnt een tabel met allerlei gegevens. Prijs, gebruiksgemak, levensduur, energieverbruik, milieuvriendelijkheid en dergelijke. Ze laat de tabel afdrukken op de printer. Mevrouw vindt het erg prettig dat ze zo artikelen via de beeldapparatuur uit kan kiezen. Dat geeft haar een zekere afstand ten opzichte van de produkten. Ze kan zo zonder beïnvloeding beslissen, vindt ze.
Nu kiest ze het nummer van het commerciële bureau. Dat wordt betaald door de gezamenlijke fabrikanten. Ook van deze kant laat ze zich uitvoerig voorlichten over de vijf uitgezochte apparaten. Tevens vraagt ze via de kabel-TV Beeldmateriaal over deze apparaten. Ze krijgt instructiefilmpjes te zien hoe de machines eruit zien en hoe ze bediend moeten worden. Dit filmmateriaal neemt ze op haar videorecorder op. Alles bij elkaar heeft de totale zoekpartij nog geen 40 minuten gekost.
Na het avondeten loopt mevrouw samen met haar huisgenoten de opgeslagen informatie nog eens door. Ze worden het snel eens over model nummer twee. Uit het huishoudgeheugen vraagt ze nu een overzicht van de financiële stand van zaken. De computer adviseert gezien de krappe kas een lening. Ze kiest het nummer van haar bank en houdt haar duim vlak voor de lens van de camera. De bankcomputer vergelijkt deze met het beeld dat hij in zijn geheugen heeft. Hij geeft aan dat hij bereid is alle geldhandelingen voor mevrouw Van der Burg uit te voeren. Ze vraagt een krediet aan. Binnen enkele seconden (waarin haar kredietwaardigheid is onderzocht) schrijft de bank het door haar gevraagde bedrag bij op haar rekening.
Nu kiest mevrouw Van der Burg het dichtstbijzijnde centrale magazijn dat wasmachine model 2 voorradig heeft. Ze plaatst haar bestelling. In plaats van haar handtekening typt ze een viercijferig zekerheidsnummer in. Dat nummer neemt ze over van een lijst van toevalsgetallen die via de beeldschermtekstcentrale op haar scherm verschijnt. Uiteraard laat ze ook alle juridisch van belang zijnde regels in de koopovereenkomst op haar printer afdrukken.
Tot slot verschijnt op haar scherm een kostenoverzicht voor hun informatieuitwisseling. Ze moet 30 gulden betalen. Het grootste deel daarvan is voor de consumentenbond.
Peter van der Wel (1982)