(leestijd 5 minuten)
We leven in de gelukkigste tijd uit de geschiedenis. Tenminste, dat vertellen de cijfers ons.
We zijn rijker dan ooit. We leven langer. We hebben meer comfort, meer keuzevrijheid, meer entertainment en meer technologie dan welke generatie vóór ons dan ook. En toch voelen opvallend veel mensen zich leeg, gestrest, eenzaam of rusteloos.
Hoe kan dat?
Volgens mij komt dat omdat we geluk behandelen als een product. Iets dat je kunt kopen, optimaliseren, plannen of bereiken. Alsof ergens achter de volgende promotie, de volgende vakantie, het volgende huis of de perfecte relatie eindelijk dat langverwachte gevoel van voldoening ligt te wachten. Maar daar zit precies de val.
De grote vergissing
De grote vergissing van de prestatiemaatschappij is dat geluk altijd nog één stap verder lijkt te liggen. Nog even harder werken. Nog even sparen. Nog even volhouden. En dan… Dan begint het echte leven.
Alleen blijkt dat moment maar kort te duren. De nieuwe auto went. Het grotere huis wordt normaal. De droombaan verandert in routine. Zelfs verliefdheid verandert langzaam in alledaagsheid.
Geluksgewenning was waarschijnlijk evolutionair handig. Ons brein is ontworpen om te wennen. Zonder die eigenschap zouden onze voorouders waarschijnlijk te lang tevreden achterover blijven leunen na een goede oogst of het vinden van een veilige grot.
Maar in een consumptiemaatschappij werkt dat mechanisme als een hamsterwiel. We blijven rennen naar nieuwe prikkels die telkens tijdelijk voldoening geven — om daarna weer terug te vallen naar ons oude geluksniveau. Onze hele economie draait er op. Een tevreden mens koopt minder.
Waarom sociale media zo giftig zijn
Alsof dat nog niet genoeg is, vergelijken we onszelf tegenwoordig voortdurend met opgeleukte levens van anderen. Onze rommelige werkelijkheid tegenover hun hoogtepuntencollectie. We deden dat natuurlijk altijd al. Maar vroeger vergeleek je jezelf met de buren of collega’s. Nu vergelijken we ons met miljoenen mensen tegelijk: rijker, fitter, succesvoller, mooier en avontuurlijker. Ons brein kan dat helemaal niet aan.
Bovendien vergelijken we onszelf zelden met mensen die minder hebben dan wij. We kijken vooral omhoog: naar mensen die succesvoller, rijker, mooier of gelukkiger lijken. Dat is niet echt bevorderlijk voor je geluksgevoel. Vergelijkingen met mensen die het moeilijker hebben, maken ons daarentegen vaak dankbaarder en tevredener met wat we al hebben. Interessant genoeg bleek uit onderzoek naar Olympische medaillewinnaars dat sporters met een zilveren medaille zich vaak ongelukkiger voelden dan winnaars van brons. Zilvermedaillewinnaars vergelijken zich vooral met de gouden medaille, terwijl bronzen medaillewinnaars eerder kijken naar de overige sporters die buiten de medailles vielen.
De onverwachte kracht van dankbaarheid
Dankbaarheid. Dat klinkt misschien soft of zweverig, maar dankbaarheid blijkt een van de krachtigste psychologische instrumenten tegen geluksgewenning. Onderzoek laat zien dat mensen die regelmatig opschrijven waar ze dankbaar voor zijn, zich aantoonbaar gelukkiger voelen. Maar niet alleen dat, ze blijken ook gezonder te leven, beter voor hun toekomst te zorgen en socialer gedrag te vertonen. En dat maakt ze dan nog weer gelukkiger.
En er is nog een geluksversterker. Wie bewust stilstaat bij wat er al is, haalt als het ware de automatische piloot van het leven af. De koffie smaakt weer beter, een gesprek krijgt meer betekenis en een partner wordt opnieuw zichtbaar in plaats van vanzelfsprekend. En dat versterkt zich zelf ook weer. Positieve emoties werken namelijk besmettelijk. (net als negatieve emoties overigens).
Eenzaamheid groeit in een hyperverbonden wereld
Nog zo’n paradox van deze tijd: we communiceren meer dan ooit, maar voelen ons vaker alleen. Een appje is geen gesprek. Een like is geen verbinding. Een emoji is geen nabijheid. Digitale contacten geven net zo’n snelle dopamineprikkel als junkfood: direct, makkelijk en verslavend — maar uiteindelijk minder voedzaam.
Juist kleine echte ontmoetingen blijken belangrijk voor ons welzijn. Een praatje met een onbekende, een spontaan gesprek, oogcontact of samen lachen. Dat zijn geen details. Dat is menselijke basisvoeding.
Geluk zit niet in comfort
Een van de opvallendste inzichten uit geluksonderzoek is dat mensen vaak niet het gelukkigst worden van ontspanning, maar van betekenisvolle inspanning. Niet van eindeloos scrollen, maar van ergens helemaal in opgaan. Van leren, maken, creëren, helpen, klimmen, worstelen en groeien. De gelukkigste momenten ontstaan vaak wanneer we even vergeten met onszelf bezig te zijn.
Dat verklaart ook waarom meditatie, sport, kunst, vrijwilligerswerk en werk waarin we volledig opgaan zo’n krachtig effect kunnen hebben. Niet omdat het gemakkelijk is, maar omdat ze ons volledig in het moment trekken.
We zoeken geluk op de verkeerde plek
Met onze welvaartsmaatschappij hebben we een gigantische machine gebouwd voor comfort, consumptie en afleiding. Maar het menselijke brein verlangt uiteindelijk naar betekenis, verbinding, aandacht, uitdaging, waardering, rust en betrokkenheid. Precies daarom voelen zoveel mensen zich vreemd leeg terwijl ze objectief “alles” hebben.
Geluk is geen bezit. Geen eindpunt. Geen permanente staat van euforie. Geluk is vooral een bijproduct van een betekenisvol leven. Daarom moeten we minder tijd besteden aan het najagen van steeds nieuwe prikkels, aankopen en prestaties, en juist meer aandacht geven aan de kleine dingen die ons werkelijk gelukkig maken: echte gesprekken, dankbaarheid, aandacht, creativiteit, rust, liefde en betrokkenheid bij anderen.
Misschien is dat wel het grootste gevaar van onze tijd. In de jacht op steeds meer vergeten we gemakkelijk wat het leven werkelijk waardevol maakt.
Peter van der Wel (12026)
PS: Vanuit mijn achtergrond als econoom en toekomstonderzoeker kijk ik naar technische ontwikkelingen in een bredere maatschappelijke context. Vandaar deze beschouwing over de relatie tussen geluk, welvaart en maatschappij.
Ben je het eens met de boodschap van deze blog? Post hem op de socials en/of stuur hem door naar een collega of vriend waarvan je denkt dat ze hem ook interessant zullen vinden! Kreeg je ’m zelf doorgestuurd? Abonneer je hier gratis op nieuwe blogs.
PPS: Reacties zijn welkom. Je kunt ze mailen naar mijn mailadres.