De recente geopolitieke ontwikkelingen maken het thema van deze blog actueler dan ooit. Daarom nu opnieuw op de voorpagina van mijn website.
Kun je je nog herinneren dat je telefoongesprekken betaalde per seconde?
Dat je internationale gesprekken zo kort mogelijk hield?
En dat gesprekken met Amerika praktisch onbetaalbaar waren?
Het klinkt bijna als een andere eeuw. En dat ís het ook.
Want ergens onderweg veranderde niet alleen de techniek, maar het hele systeem. We gingen van dure minuten naar onbeperkt bellen. Van telefonie naar videobellen. Van schaarste naar overvloed.
Wat veranderde er?
Niet alleen de prijs, maar het verdienmodel. Bellen werd data. Data werd infrastructuur. En die infrastructuur werd zó goedkoop, dat je data niet meer in losse stukjes hoeft te meten. Wie nu nog per minuut afrekent, begrijpt het nieuwe systeem niet.
En precies datzelfde gaat straks gebeuren met elektriciteit.
We staan aan de vooravond van een revolutie die net zo groot, zo niet groter, zal zijn als die van de telefoon. Zonne-energie, windenergie, batterijopslag: ze worden zó goedkoop, dat afrekenen per kilowattuur op termijn net zo achterhaald is als een telefoonrekening van 12 A4’tjes.
“Hoe verdienen investeerders dan nog iets, als de marginale kosten van energie bijna nul zijn?”
Een terechte vraag – maar gebaseerd op een fundamenteel misverstand.
Wie zo denkt, gaat ervan uit dat het oude energiesysteem blijft bestaan. Met zijn businessmodellen met kilowattuur-tarieven, meters en toeslagen. Maar we stappen nu over van een wereld gebaseerd op stromen (zoals gas of olie, die je blijft betalen naarmate je ze verbruikt), naar een wereld gebaseerd op voorraden – zoals zonneparken, windmolens en batterijen. Die leveren stroom tegen vrijwel nul marginale kosten. Eén keer bouwen, en dan jarenlang bijna gratis energie. Dat is geen probleem voor investeerders. Dat is een uitnodiging tot innovatie.
Kijk maar naar het internet. Ooit betaalden we daar ook per (mega)byte. We rekenden telefoontjes af per seconde. En wat gebeurde er toen data ’te goedkoop om te meten’ werd?
Niet het einde van de investeringen – maar het begin van een explosie aan nieuwe modellen. Providers stapten toen over op abonnementen, cafés boden gratis wifi aan, en ineens zat de echte waarde niet zozeer meer in de data zelf, maar in wat je ermee kon doen. Google, YouTube, Spotify, Netflix, Amazon, Facebook – zijn stuk voor stuk gebouwd op het fundament van ‘gratis’ data.
Solar Wind & Battery (SWB) systemen gaan straks precies dezelfde kant op. Het verdienmodel verandert. Van verkoop per kilowattuur naar opslag, beschikbaarheid, betrouwbaarheid, en slimme integratie met vraag en aanbod. Investeerders verdienen niet meer aan het verbruik, maar aan de diensten rondom de infrastructuur.
Maar let op: de echte verandering is niet dat energie goedkoper wordt.
De echte revolutie is dat we toe zijn aan een nieuw systeem. Een systeem waarin energie niet langer draait om verbruik en bezit, maar om beschikbaarheid, betrouwbaarheid en slimme regie.
Wie zoekt naar winst in het oude model, ziet vooral een dreiging.
Wie het nieuwe model begrijpt, ziet juist een kans.
Kortom: we moeten opnieuw leren denken.
We kunnen kiezen voor een toekomst waarin energie even vanzelfsprekend wordt als lucht – praktisch gratis, overvloedig, voor iedereen. Maar dan moeten we nu beginnen met het loslaten van het oude denken. Net zoals we stopten met seconden tellen toen het systeem veranderde.
Stroom wordt te goedkoop om nog te meten.
Een systeem met overvloedige, praktisch gratis energie kan ook een systeem zijn waarin de energieovervloed voor ons allen ter beschikking komt.
Dat betekent:
- Geen verdienmodel meer dat draait op afhankelijkheid van grote energieproducenten
- Geen energierekening meer per huishouden, maar een collectieve infrastructuur.
- Geen marktlogica van schaarste, maar een publieke logica van toegang.
Precies daarom moeten we nu nadenken over wie straks de regels bepaalt.
Want wie betaalt, bepaalt.
En wat we waarderen, bepaalt voor wie het systeem werkt.
Want energie die te goedkoop is om te meten? Die wordt onbetaalbaar waardevol.
Peter van der Wel (12025)
PS: Vanuit mijn achtergrond als econoom en toekomstonderzoeker kijk ik naar technische ontwikkelingen in een bredere maatschappelijke context. Vandaar deze economisch-politieke beschouwing over de toekomst van ons energiesysteem. Ben je het eens met de boodschap van deze blog? Post hem op de socials en/of stuur hem door naar een collega of vriend waarvan je denkt dat ze hem ook interessant zullen vinden! Kreeg je ’m zelf doorgestuurd? Abonneer je hier gratis op nieuwe blogs.
PPS: Reacties zijn welkom. Je kunt ze mailen naar mijn mailadres.