10 argumenten tégen AI bij het schrijven
1. AI kan overtuigend onzin produceren.
Een AI kan een tekst schrijven die uitstekend klinkt, terwijl feiten, bronnen of redeneringen niet kloppen. Mooie taal kan daardoor een vals gevoel van betrouwbaarheid geven.
2. Je eigen schrijfvaardigheid kan verschralen.
Wie voortdurend AI laat formuleren, hoeft steeds minder zelf te zoeken naar woorden, zinnen en structuren. Net als bij een rekenmachine kan een hulpmiddel een vaardigheid langzaam naar de achtergrond drukken.
3. Een persoonlijke schrijfstijl kan vervagen.
AI schrijft vaak soepel en herkenbaar, maar juist daardoor kunnen teksten op elkaar gaan lijken. De eigenaardige zinnen, kronkels en onverwachte formuleringen die een schrijver herkenbaar maken, kunnen verdwijnen.
4. AI kan het denken te gemakkelijk maken.
Een moeilijke gedachte zelf uitwerken kost tijd. AI kan die worsteling razendsnel voor je oplossen. Maar juist tijdens dat worstelen ontstaan soms de beste inzichten.
5. De machine kan onbewust je ideeën sturen.
Wie AI vraagt om ideeën, krijgt niet zomaar een neutrale grabbelton. De suggesties van het systeem beïnvloeden vervolgens welke richting de schrijver kiest. De sparringpartner zit dus óók een beetje aan het stuur.
6. Originaliteit wordt ingewikkelder.
AI genereert op basis van enorme hoeveelheden bestaande menselijke teksten. Daardoor ontstaat een lastige vraag: wanneer is een idee werkelijk nieuw en wanneer is het vooral een nieuwe combinatie van bestaande patronen?
7. De snelheid kan oppervlakkigheid bevorderen.
Omdat een complete tekst binnen seconden kan verschijnen, ontstaat de verleiding om ook complexe onderwerpen snel af te handelen. Een tekst kan daardoor af zijn voordat de schrijver er werkelijk diep over heeft nagedacht.
8. Er ontstaat een afhankelijkheid van het hulpmiddel.
Als iemand voor iedere brief, column of gedachte naar AI grijpt, kan uiteindelijk de vraag ontstaan: kan ik dit nog zelf zonder AI? Dat is misschien wel het interessantste risico.
9. Auteurschap wordt minder helder.
Als de mens de ideeën levert, AI de eerste tekst schrijft, de mens corrigeert en AI vervolgens opnieuw herschrijft: wie heeft het dan eigenlijk geschreven? Juridisch, cultureel én persoonlijk is dat een interessante grens.
10. AI kan menselijke stemmen homogener maken.
Als miljoenen mensen dezelfde systemen gebruiken om hun teksten helderder, overtuigender en professioneler te maken, kunnen we paradoxaal genoeg eindigen met een wereld waarin iedereen beter schrijft, maar minder verschillend klinkt.
10 argumenten vóór AI bij het schrijven
1. Beoordeel de tekst, niet het gereedschap
Een tekst wordt niet beter of slechter door de manier waarop hij is geschreven. Het gaat om de kwaliteit van de inhoud, de argumenten en het resultaat. Een goede schilder wordt niet minder goed omdat hij een betere kwast gebruikt. En een schrijver wordt niet minder schrijver omdat hij een digitaal hulpmiddel inzet. De relevante vraag is niet: wie heeft de zinnen gemaakt? Maar: klopt het verhaal, is het waardevol en voegt het iets toe?
2. Een schrijfassistent kan je denken versterken
Een taalmodel kan ideeën aandragen, tegenargumenten formuleren, verbanden zichtbaar maken en je redenering kritisch aanvallen. Dat betekent niet dat de machine jouw denken overneemt. Het betekent dat je een extra gesprekspartner hebt die je op onverwachte gedachten kan brengen. Wie AI alleen gebruikt om teksten te laten produceren, benut maar een klein deel van de mogelijkheden.
Een goede schrijfassistent schrijft niet alleen met je mee, maar denkt ook met je mee.
3. Het belangrijkste deel van schrijven gebeurt vóór het schrijven
Originaliteit zit niet uitsluitend in de formulering van zinnen. Ze zit vooral in de observaties, inzichten, vragen en keuzes van de schrijver. Een taalmodel kan helpen die gedachten te ordenen en scherper onder woorden te brengen. Maar de waarde van een tekst begint bij wat de schrijver te zeggen heeft. Een origineel idee wordt niet minder origineel omdat je hulp krijgt bij de formulering. Niet de herkomst van de zin bepaalt de waarde van het idee, maar de kwaliteit van het idee.
4. Het weigeren van een goed hulpmiddel is geen teken van vakmanschap
Schrijvers gebruiken al eeuwen hulpmiddelen: woordenboeken, redacteuren, typemachines, zoekmachines en spellingcontrole. Niemand beweert dat een schrijver minder vakmanschap bezit omdat hij een woordenboek gebruikt. Waarom zou dat voor een taalmodel anders zijn? Vakmanschap zit niet in het vermijden van hulpmiddelen, maar in het vermogen ze verstandig te gebruiken. Een goede schrijver bewijst zijn vakmanschap niet door alles zelf te doen, maar door te weten wat hij zelf moet doen.
5. Een kritische schrijfassistent kan de kwaliteit van je denken verbeteren
De waardevolste bijdrage van een taalmodel is soms niet een betere zin, maar een betere gedachte. Je kunt het vragen:
- Welke aannames zitten verborgen in mijn betoog?
- Welk tegenargument zie ik over het hoofd?
- Welke feiten moet ik controleren?
- Welke perspectieven ontbreken?
- Waar is mijn redenering te gemakkelijk?
Zo kan een taalmodel fungeren als een kritische gesprekspartner. Niet als vervanger van je oordeel, maar als instrument om dat oordeel te oefenen. Wie zijn gedachten laat aanvallen, kan ze beter leren verdedigen.
6. Schrijven wordt toegankelijker voor mensen met goede ideeën
Niet iedereen die iets waardevols te zeggen heeft, kan dat gemakkelijk op papier zetten. Iemand kan veel kennis, ervaring of een origineel idee hebben, maar moeite hebben met spelling, structuur of formulering. Een taalmodel kan helpen die gedachten beter toegankelijk te maken. Dat geldt bijvoorbeeld voor mensen die minder schrijfervaring hebben, maar wel willen deelnemen aan het publieke debat. De technologie kan daarmee een deel van de drempels voor kennisdeling verlagen.
Een betere schrijver worden is mooi. Maar meer mensen in staat stellen hun gedachten te delen, is misschien nog belangrijker.
7. Creativiteit verdwijnt niet door samenwerking met een machine
Creativiteit is meer dan het produceren van nieuwe zinnen. Ze bestaat uit nieuwsgierigheid, verbeelding, observatie, selectie en het leggen van onverwachte verbanden. Een taalmodel kan onverwachte invalshoeken aanreiken en je uit een vastgelopen denkpatroon halen. De schrijver bepaalt vervolgens welke ideeën waardevol zijn, welke niet en hoe ze passen in zijn eigen verhaal. Dat is geen vervanging van creativiteit, maar een andere vorm van creatieve samenwerking.
Een onverwacht idee kan ook ontstaan in een gesprek met een machine.
8. Het echte gevaar is niet het hulpmiddel, maar het kritiekloze gebruik
De bezwaren tegen taalmodellen zijn reëel: oppervlakkigheid, afhankelijkheid, verlies van eigen stijl en overtuigend klinkende onzin. Maar die bezwaren pleiten niet automatisch voor het weigeren van de technologie. Ze pleiten voor beter gebruik. Net zoals we kinderen leren omgaan met internet, kunnen we schrijvers leren omgaan met taalmodellen: kritisch, transparant en met behoud van eigen verantwoordelijkheid. Niet het gebruik van een hulpmiddel is het probleem, maar het uitbesteden van je oordeel.
9. De schrijver blijft verantwoordelijk voor de tekst
Ook wanneer een taalmodel ideeën of formuleringen aandraagt, blijft de schrijver degene die beslist wat er in de uiteindelijke tekst komt. Hij moet de feiten controleren, de argumenten beoordelen en zich de inhoud eigen maken. Hij moet kunnen uitleggen waarom de tekst zegt wat hij zegt. Dat maakt auteurschap niet noodzakelijk minder helder. Het vraagt wel om een bewuste omgang met het proces. Een taalmodel kan helpen een tekst te maken. Alleen de schrijver kan ervoor staan.
10. De vraag is niet óf je een taalmodel gebruikt, maar hóé
De discussie over taalmodellen bij het schrijven wordt vaak gevoerd alsof er maar twee mogelijkheden zijn: alles zelf schrijven of alles door een machine laten doen. In werkelijkheid bestaat er een heel spectrum. Van helemaal zelf schrijven, via brainstormen en redigeren met hulp, tot grotendeels automatisch gegenereerde teksten. De interessante vragen zijn daarom:
- Hoe behoud je je eigen stem?
- Hoe zorg je voor betrouwbare inhoud?
- Hoe gebruik je technologie om beter te denken?
- Wanneer is het verantwoord om hulp te gebruiken?
- Hoe blijven kwaliteit en auteurschap gewaarborgd?
De toekomst van schrijven zal waarschijnlijk niet bestaan uit mensen óf machines, maar uit nieuwe vormen van samenwerking. De toekomst van schrijven is niet mens versus machine, maar mens mét machine — mits de mens blijft denken.
Samenvattend
De slechte schrijver gebruikt AI om niet te hoeven denken.
De goede schrijver gebruikt AI om beter te kunnen denken.
De uitstekende schrijver gebruikt AI om zijn eigen gedachten scherper te maken en durft vervolgens ook tegen AI in te gaan.
Peter van der Wel (12026)
PS: Vanuit mijn achtergrond als econoom en toekomstonderzoeker kijk ik naar technische ontwikkelingen in een bredere maatschappelijke context. Vandaar deze beschouwing over het gebruik van AI bij het schrijven.
Uiteraard is dit stuk geschreven met hulp van een taalmodel.
PPS: Reacties zijn welkom. Je kunt ze mailen naar mijn mailadres.