Wat gebeurt er als arbeid en energie steeds minder kosten?
Stel je even voor: een wereld waarin de zon gratis schijnt, de wind gratis waait en robots nooit moe worden.
Wat gebeurt er dan met de prijs van alles wat we maken?
Vandaag betalen we nog steeds voor twee grote dingen: energie en arbeid. Zonder die twee komt geen fabriek, geen supermarkt en geen huishouden in beweging. Maar langzaam verschuift dat fundament.
Natuurlijk betalen we ook voor de machines die alles maken en voor het winnen en recyclen van grondstoffen maar ook die kosten bestaan uiteindelijk alleen uit energie en arbeid. En nu komt het: Elektriciteit uit zon en uit wind wordt elk jaar goedkoper. De kosten zitten namelijk niet in een bedrag per kilowattuur, maar in de panelen, batterijen en windmolens die je neerzet. En die zonnepanelen, windmolens en batterijen worden elk jaar goedkoper. Eenmaal gebouwd leveren ze vanaf dat moment praktisch gratis stroom. En robots – aangestuurd door kunstmatige intelligentie – worden ook elk jaar goedkoper, slimmer en betrouwbaarder. Ze vragen geen loon, geen pensioen, geen vakantie. Dat maakt ook arbeid steeds goedkoper.
De spiraal van steeds lagere kosten
Wat gebeurt er als arbeid én energie in een zich zelf versterkende spiraal terechtkomen van steeds verder dalende productiekosten? Bedrijven die die spiraal benutten, kunnen met steeds goedkopere energie en steeds goedkopere arbeid, steeds goedkoper produceren. Als de concurrentie goed werkt, kunnen ze dan hun prijzen verlagen en hun concurrenten moeten volgen. Dat maakt verdere automatisering en verdere verduurzaming nog weer goedkoper – en dalen de kosten nog verder.
Met goedkopere elektriciteit kun je nog meer robots laten draaien, die op hun beurt nóg meer nog goedkopere productie mogelijk maken. Zo ontstaat een zichzelf versterkend proces: elke ronde duwt de kosten verder omlaag.
“Neerwaarts” in kosten is tegelijk “opwaarts” in efficiëntie. We kunnen met steeds minder middelen en steeds minder menselijke arbeid steeds meer produceren.
Een economie van overvloed
Op dit moment is onze economie nog gebouwd rondom schaarste. Iets is waardevol omdat het zeldzaam is: arbeid, olie, grondstoffen. Maar in een wereld van overvloed verschuift dat. Als energie overvloedig aanwezig is en machines vrijwel alles kunnen maken, is de bottleneck niet meer productie – maar betekenis, verdeling en toegang.
Want wie bezit straks de robots? Wie de windmolenparken, de zonneweiden, de superbatterijen? Wie bepaalt straks wie toegang krijgt tot die overvloedige energie? En wat doen mensen als ze niet meer “nodig” zijn voor het draaiend houden van de economie?
De regels van de economie beginnen dan te rafelen. Prijzen drukken steeds minder schaarste uit, maar afspraken. Waarde wordt iets sociaal: het vermogen om iets te betekenen voor anderen, om iets unieks te creëren of te delen. Het vermogen anderen te dwingen of te verleiden om jouw producten tegen een door jou vastgestelde prijs af te nemen.
De neerwaartse spiraal van kosten is dus niet alleen een economisch proces, maar vooral ook een morele uitdaging.
Ze dwingt ons om opnieuw te bedenken hoe we onze samenleving willen organiseren en wat we waardevol vinden – niet omdat iets duur is, maar omdat het betekenis heeft.
Werk zal waarschijnlijk niet verdwijnen, maar veranderen van karakter. Misschien minder een verplichting om te overleven, meer een manier om bij te dragen. En energie, wordt wellicht in plaats van een kostenpost, een gedeelde hulpbron: iets wat we samen slim en eerlijk moeten verdelen.
Dat roept een aantal belangrijke vragen op:
- Hoe realistisch is dit scenario? Aan welke tijdsperiode moeten we dan denken?
- Wat gaan we doen met die overvloed aan goedkope energie en goedkope nieuwe productiecapaciteit?
- Wie strijkt straks de winst hiervan op?
- Hoe houden we ons systeem stabiel als dit proces zich verder versnelt?
- Kunnen we dit proces versnellen? Hoe? Moeten we dat willen?
- Wat is waarde? Als energie en arbeid ‘priceless’ , bijna gratis wordt?
- Wat is de waarde van een mens als deze overbodig wordt als productiefactor?
- Is dit de overgang naar een ’type 1′ civilisatie?
Peter van der Wel (12025)
PS: Ben je het eens met de boodschap van deze blog? Post hem op de socials en/of stuur hem door naar een collega of vriend waarvan je denkt dat ze hem ook interessant zullen vinden!
PPS: Reacties zijn welkom. Je kunt ze mailen naar mijn mailadres.