een kleine cursus futurologie

Op school krijgen we allemaal het vak geschiedenis en dat is heel goed. Het is belangrijk dat we leren hoe de wereld waarin wij nu leven, is ontstaan. Maar het is een ernstig gemis dat maar zo weinigen van ons op school het vak ‘toekomstverkennen’ hebben gehad. De meeste mensen weten niet eens dat er zoiets bestaat.

De recente corona crisis was helaas het zoveelste pijnlijke voorbeeld van het belang van toekomstverkennen. Elke serieuze futuroloog voorspelde immers al jaren dat er zo’n pandemie aan zat te komen. We hadden we ons heel veel paniek en ellende kunnen besparen. Maar het mooie is dat de futurologie ons niet alleen kan wapenen tegen zulke onverwachte crises, maar ons ook nog eens kan helpen om de kansen die zo’n crisis biedt in ons voordeel te benutten.

Op school leren we helaas niet om systematisch na te denken over de toekomst. We leren niet welke methoden en technieken er zijn, om te komen tot betrouwbare beelden van de toekomst. En die hebben we echt nodig als we de juiste beslissingen willen nemen over de toekomst. Elk beleid en elk plan is immers gebaseerd op impliciete of expliciete aannames over de toekomst. Daarom is het vreemd dat we op school maar zelden de benodigde systematische training krijgen in het verkennen van de toekomst. En dus moeten we het doen met intuïtieve beelden over de toekomst, ontleent aan de popcultuur, SF films en de media. Helaas zitten die vol met onjuiste en daardoor gevaarlijke aannames en vooroordelen. En dat is heel erg jammer.

Doordat we niet hebben geleerd om systematisch en methodologisch na te denken over de toekomst, zitten we maar al te vaak vast in verouderde toekomstbeelden, hebben we last van veel voorkomende denkfouten over de toekomst en komen onze beelden over de toekomst onsamenhangend, lukraak en intuïtief tot stand. Dat levert gebrekkige mentale kaarten van de toekomst op, onvolledig en vaak zelfs onjuist. We varen daardoor als mens, als organisaties en als samenleving op beperkte, eenzijdige, achterhaalde en deels onjuiste toekomstbeelden. De toekomst is namelijk geen dobbelspel, is niet eng en onkenbaar, is niet onveranderlijk, is niet vooraf bepaald en is niet volledig voorspelbaar. Zulke onjuiste beelden zijn gevaarlijk omdat ze ons op het verkeerde been zetten, ons vaak onterechte angst inboezemen of ons het gevoel geven dat we de toekomst alleen maar over ons heen kunnen laten komen. En dat is niet waar. De toekomst is en blijft deels onzeker, maar je kunt die onzekerheid wel kleiner maken en zelfs benutten.

Vandaar deze cursus futurologie. Iedereen kan leren met meer zekerheid uitspraken over de toekomst te doen. En dat beter in de toekomst kijken is hard nodig. Toekomstverkennen is geen luxe, het is harde noodzaak. De corona crisis hadden we kunnen zien aankomen. De klimaatcrisis hadden we zelfs vijftig jaar terug al kunnen zien aankomen. Beide crises hadden we toen al veel eenvoudiger en veel goedkoper kunnen voorkomen. En dat zien aankomen, geldt ook voor andere vragen die op ons af komen. Problemen met kunstmatige intelligentie, met privacy, met monopolistische mediaplatforms, met spanningen in het Midden-Oosten, Afrika en Zuidoost Azië om er maar een paar te noemen. Regeren is vooruitzien en voorkomen is beter dan genezen.

Hoe kunnen we leren om beter in de toekomst te kijken? Als je deze cursus hebt afgerond, ben je niet alleen in staat je een beter beeld te vormen van de mogelijke toekomsten, maar ook van de weg naar de door jou gewenste toekomst. Deze cursus heb ik daartoe onderverdeeld in een aantal blokken. Ik zal ook 100 vetgedrukte sleutelzinnen opnemen, zodat je eventueel alleen deze kan lezen en de rest kan overslaan om snel het grotere geheel te overzien. Deze sleutelzinnen beschrijven ‘de 100 lessen van de futurologie’.

De cursus is nog niet klaar, dus ik sta open voor elk commentaar.

Ga hier naar hoofdstuk 1