10 manieren waarop jij de wereld kunt verbeteren (2012)

Bij mijn lezingen over “Economie voor Wereldverbeteraars” krijg ik regelmatig de vraag: “ja maar wat kan ik nou doen om de wereld te helpen verbeteren?” Mijn antwoord is dan dat ieder van ons over veel meer mogelijkheden beschikt dan wij zelf vaak denken. In de loop der tijd ben ik tot het volgende rijtje van tien instrumenten gekomen.

Dit zijn de 10 instrumenten die jij hebt om de maatschappij te veranderen.

1- Het goede voorbeeld.

Dit is misschien wel de eenvoudigste, belangrijkste en meest invloedrijke manier. Je bent direct en indirect zelf een voorbeeld door je voorbeeld. Je kunt wel proberen de mensen om je heen te beïnvloeden door ze te vertellen dat ze moeten veranderen maar onderzoek bevestigt keer op keer dat je eigen voorbeeld veel meer invloed heeft. Honderdduizend keer tegen je kinderen zeggen dat roken slecht is, wordt volledig te niet gedaan door zelf het slechte voorbeeld te geven. Dat geldt voor alle gedrag.  Zien eten, doet eten luidt het oude gezegde. Nieuwe rages, hobby’s of nieuwe producten verspreiden zich nog steeds van mens tot mens. Ook reclamemakers spelen hierop in. Consumentenreclame is vooral leefstijlreclame. “Mensen zoals jij kopen allemaal product  A.” Of: “Je hoort er helemaal bij met ons nieuwe XY”. Bewust of onbewust nemen we allemaal heel veel over van de mensen om ons heen. Je kunt daar gebruik van maken door zelf het goede voorbeeld te geven. Zonder overigens belerend te zijn of veroordelend. Dat werkt vaak alleen maar averechts.

2 – Iedere euro is een stembiljet.

Eigenlijk is iedere euro die je uitgeeft een stembiljet. Door je geld uit te geven aan pindakaas in plaats van aan boterhamworst geef je aan winkeliers en producenten een signaal af. Namelijk dat jij liever pindakaas wilt dan boterhamworst. Dat signaal kun je als consument op vele plaatsen afgeven. Voor biologische pindakaas in plaats van ‘gewone’ pindakaas, voor diervriendelijke eieren, voor fairtrade producten, voor slaafvrije chocolade, voor groene energie, voor een zuinige auto of openbaar vervoer etc. Je kunt ook weigeren je euro uit te geven.  Een zogenaamde kopersstaking is in het verleden enkele malen heel effectief gebleken. Denk aan de acties indertijd tegen Shell na het plan om een afgeschreven boorplatform in de zee te dumpen en tegen AH toen die in 2003 de dure Zweed Moberg aan het roer zette. De recente acties tegen de plofkip, de ganzenlever of nertsenbont hadden trouwens ook al veel invloed. Waarom zien we niet veel meer van dat soort acties? Bedrijven zijn doodsbang voor een negatief imago en doen er alles aan om zulke acties te voorkomen.

3 – Collectief alternatief.

Samen sta je sterker, ofwel eendracht maakt macht. Je kunt ook samen met andere een project opzetten om de wereld te verbeteren.  Bijvoorbeeld samen een windmolen kopen of een zonnestroom parkje opzetten.  Of samen een kinderboerderij beginnen of zelfs een echte (stads)boerderij.  De mogelijkheden zijn legio en we zien dan ook in heel Nederland dit soort initiatieven ontstaan.  Van gezamenlijke vegetarische restaurantjes tot aan het invoeren van een alternatieve geldsoort voor bij jou in het dorp of de wijk.

4 – Creativiteit.

Je kunt ook allerlei vormen van creativiteit gebruiken. Je kunt (om maar een paar voorbeelden te noemen) een gedicht schrijven, een lied zingen, een verhaal of boek schrijven, een website bouwen of een schilderij maken. Alle vormen van (amateur)kunst en mediagebruik lenen zich hiervoor. Een beeld zegt vaak meer dan 1000 woorden. Ook humor is een uitstekend middel om een boodschap over te brengen. Kortom: gebruik je creativiteit.

5 – Via de media kun je direct en indirect invloed uitoefenen.

Allereerst indirect. Koop en lees geen media en kijk niet naar media die vooral op sensatie uit zijn. Kies juist wel voor media die het bewustzijn van de mensen willen vergroten. Als niemand de Telegraaf of de Story zou kopen, zouden die niet bestaan. Oftewel, iedere euro en iedere minuut aandacht  is ook hier een stembiljet. Dus je stemt ook hier dagelijks. Ga dat meer bewust doen. Maar je kunt de media ook op een directere manier te benutten om je ideeën te verspreiden. Je kunt ook zelf de media gebruiken. Je kunt bloggen, ingezonden brieven schrijven, reageren op websites, een filmpje op Youtube zetten, ga zo maar door.

6 – Ook via je werk kun je veel bereiken.

Je kunt allereerst kiezen voor een baan in een sector of voor een bedrijf dat goede dingen doet voor de wereld. Denk maar aan het ‘goede’ werk dat je kunt verrichten in de juiste baan. En indirect werkt dit ook door. Als er maar genoeg mensen jouw voorbeeld volgen zullen werkgevers in de ‘verkeerde’ branches moeite hebben om aan geschikte medewerkers te komen. Je kunt wellicht ook voor jezelf werk creëren in zo’n sector. Hetzij als zelfstandige professional, hetzij door zelf een bedrijf te beginnen dat maatschappelijk bewuste producten of diensten produceert.

7 – Als belegger en spaarder.

Als je wat geld over hebt, kun je dat ook gebruiken om bewust te beleggen. Dat kan heel makkelijk. Veel banken hebben groene beleggingsrekeningen of maatschappelijke beleggingsrekeningen. Je kunt daar heel makkelijk een deel van je geld in beleggen en je krijgt soms nog belastingvoordelen van de overheid op de koop toe (het is overigens ook geen slecht idee om een spaar- en salarisrekening bij een maatschappelijk bewuste bank, zoals bijvoorbeeld de Triodosbank of de ASN Bank  aan te houden). Op die manier stem je met je euro voor banken die zich inzetten voor een betere wereld. Nog weer een stapje verder gaat het zogenaamde aandeelhoudersactivisme. Als je aandeelhouder bent van een bedrijf mag je meestal ook naar de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering. Daar kun je van de gelegenheid gebruik maken om ‘lastige’ vragen te stellen. Waarom investeert ‘jouw’ bedrijf nog steeds in mens- en maatschappij-onvriendelijke landen, producten en productieprocessen? Vaak kun je met maar enkele aandelen al het woord vragen en zo aandacht vragen voor de belangrijke zaken die moeten worden aangepakt.

8 – Via de politiek.

Natuurlijk stem je al op de partij die het beste opkomt voor jouw ideeën. Maak gebruik van deze mogelijkheid, alle stemmen tellen. Maar je kunt ook nog een stapje verder gaan en lid worden van die partij. En je kunt nog verder gaan en actief lid worden of zelf politiek actief zijn. Zelf politiek actief worden gaat veel sneller dan je denkt. Volgens het Documentatie Centrum Nederlandse Politieke Partijen zijn er in Nederland maar ongeveer 300.000 mensen lid van een politieke partij. Daarvan zijn er maar 30.000 (10%) actief lid en nog schokkender, daarvan zijn er 12.000 actief als volksvertegenwoordiger in de gemeenteraad, provinciale staten of het parlement. De meeste politieke partijen zitten te springen om nieuwe kaderleden of potentiële nieuwe leden voor de gemeenteraad.

9 – Via buitenparlementaire acties.

Je kunt ook buiten de politieke partijen om actief zijn door bijvoorbeeld aanplakacties, demonstraties, deelnemen aan politieke acties zoals bezettingen, blokkades, folderen, handtekeningenacties, het indienen van een petitie of petitionnement, inzamelingsacties, ludieke acties, manifestaties, sit-downacties, stakingen, stiptheidsacties et cetera. Al deze acties hebben met elkaar gemeen dat ze de aandacht vestigen op een door de actievoerders gewenste verandering. Soms door voorbijgangers te attenderen op je wensen, soms door beslissers en beleidsmaker aan te spreken en soms door aandacht te vragen van de media.

10 – Burgerlijke ongehoorzaamheid.

Dit is de verzamelnaam voor verschillende half of soms zelfs helemaal illegale activiteiten die de bedoeling hebben om maatschappelijke verandering tot stand te brengen. Dit middel is de laatste tijd enigszins in onbruik geraakt, maar was in de jaren zestig en zeventig zeer effectief. De burgerbeweging in Amerika gebruikte het om racistische wetten aan de kaak te stellen, bijvoorbeeld door op voor blanken gereserveerde plaatsen in de bus te gaan zitten.  In Nederland gebruikten activisten het door, ondanks de wettelijke verplichting. niet mee te werken aan de verplichte volkstelling van 1973 of door de (toen nog illegale) abortuskliniek Bloemenhove te bezetten en open te houden nadat de regering tot sluiting bevolen had. Aan de burgerlijke ongehoorzaamheid uit die tijd hebben we nu nog onze relatief vrije regelgeving op het gebied van abortus en bijvoorbeeld soft drugs te danken.

Veel meer mogelijk dan je dacht

Tot zover dit rijtje met instrumenten.  Je ziet, je hebt veel meer mogelijkheden om de wereld te beïnvloeden tot je beschikking dan je wellicht dacht.  En alle beetjes helpen. Vele kleine acties zullen samen een enorme invloed hebben op bedrijven, politici en de publieke opinie. Verschillende instrumenten versterken elkaar ook.  Een koperstaking (bijvoorbeeld van plofkip) wordt des te effectiever naarmate er mee publiciteit in de media aan wordt gegeven. Bij alle instrumenten geldt dat er één persoon mee moet beginnen. Een persoon moet de eerste zijn. Maar natuurlijk hoef je niet de eerste te zijn. Aansluiten bij anderen is nog veel effectiever. Hoe meer mensen er aan meedoen, hoe effectiever het instrument is.

© Peter van der Wel – december 2012