(leestijd 4 min)
Een magazijnmedewerker bij Bol.com verdient gemiddeld €14 per uur. Een robot werkt nu voor €10 per uur— en die prijs daalt snel richting €1.
We hebben het nu allemaal over Artificiële Intelligentie maar zien een nog veel ingrijpender ontwikkeling over het hoofd. De inzet van humanoïde robots als Artificiële Arbeidskrachten. We hebben het dan niet over een paar slimme machines die pakketten sorteren in distributiecentra, ouderen uit bed helpen, schappen vullen in supermarkten of onderdelen monteren in fabrieken. We hebben het dan over een ontwikkeling met een nog veel grotere maatschappelijke impact dan de introductie van AI. Een ontwikkeling die alle onderdelen van de maatschappij zal raken. Artificiële Arbeid is geen verre toekomstmuziek meer, maar is een realiteit die zich op dit moment al voltrekt en die – gedreven door economische logica – steeds sneller zal gaan verlopen.
Deze blog is het startpunt van een reeks, waarin ik de te verwachten gevolgen van Artificiële Arbeid nader onderzoek. Onderaan vind je een lijst van onderwerpen die in deze reeks aan bod komen.
De kosten van robotarbeid liggen nu rond de tien euro per uur en zijn de laatste jaren snel gedaald. Een verdere daling ligt in het verschiet naar minder dan één euro vóór 2035 en mogelijk zelfs onder tien cent per uur vóór 2045. Als Artificiële Arbeid goedkoper wordt dan menselijke arbeid, ontstaat een structurele economische verschuiving die moeilijk nog te stoppen is.
Natuurlijk kunnen deze humanoïde robots nog lang niet alles wat mensen kunnen. Daarom is het belangrijk om te beseffen dat robots geen banen hebben. Zolang zij niet bewust of zelfstandig handelend zijn, voeren zij uitsluitend taken uit. Taken die tot dan toe door mensen werden uitgevoerd. En intussen leren deze robots wel om steeds ingewikkelder taken uit te voeren.
De komst van Artificiële Arbeid gaat veel verder dan het simpelweg vervangen van menselijke arbeid. Artificiële arbeid creëert in feite een nieuw arbeidssysteem naast het bestaande. Zij voegt een vrijwel onbeperkte hoeveelheid uitvoeringscapaciteit toe aan de economie. Waar het toevoegen van één miljoen mensen aan een beroepsbevolking tientallen jaren opleiding, migratie en investeringen vergt, kan een vergelijkbare uitbreiding met Artificiële Arbeid in korte tijd worden gerealiseerd. Productiecapaciteit wordt daarmee niet langer begrensd door demografie. Arbeid is daarmee niet langer een schaars productiemiddel, maar een overvloedige hulpbron.
Het cruciale verschil met het huidige systeem zit echter in de marginale kosten van Artificiële Arbeid. Bij menselijke arbeid kost ieder uur extra inzet, een uur extra loon. Bij Artificiële Arbeid kost een uur extra inzet praktisch niets. In economentaal: de marginale kosten naderen tot nul. En dat zal er toe leiden dat de kosten van arbeid snel zullen gaan dalen.
Omdat arbeid een essentieel onderdeel vormt van vrijwel iedere productieketen, zal deze ontwikkeling gevolgen hebben voor de gehele economie. Wanneer de kosten van arbeid dalen, dalen uiteindelijk ook de kosten van productie, distributie en dienstverlening. Op afzienbare termijn betekent dit dat alle producten en diensten goedkoper kunnen worden geproduceerd.
Een direct gevolg daarvan is een sterke stijging van de productieomvang. Veel werk dat nu blijft liggen door de beperkt beschikbare hoeveelheid menselijke arbeid, kan dan op grote schaal en tegen lage kosten worden uitgevoerd.
De veranderingen op het gebied van arbeid staan bovendien niet op zichzelf. Zij versterkt en versnelt andere fundamentele transities, niet alleen in de energieproductie, maar ook in transport en de voedselproductie. Goedkope energie maakt goedkope robotarbeid mogelijk, terwijl goedkope robotarbeid op haar beurt de kosten van energie-infrastructuur verlaagt. Hetzelfde mechanisme zien we ook bij logistiek en landbouw. Samen leiden deze ontwikkelingen tot een productiesysteem dat steeds minder gebaseerd is op schaarste en steeds meer op overvloed.
In de eerste fase van dit proces zullen robots waarschijnlijk grotendeels een humanoïde vorm aannemen. Dat is niet omdat deze vorm technisch optimaal is, maar omdat onze gebouwen, gereedschappen en werkprocessen zijn ontworpen voor menselijke lichamen. Humanoïde robots kunnen daardoor zonder ingrijpende aanpassingen worden ingezet in bestaande omgevingen, wat de snelheid van adoptie vergroot.
Op langere termijn zal deze ontwikkeling onvermijdelijk leiden tot technologische werkloosheid. We hebben altijd gedacht dat technologische innovatie eerst banen vernietigt en later weer nieuwe creëert. Maar dat was omdat die nieuwe banen steeds vereisten dat een mens ze uitvoerde. Deze keer is dat anders.
Natuurlijk zal dit niet van de ene op de andere dag gebeuren. De vraag naar arbeid is momenteel zo groot en zo divers dat eerst veel latente vraag zal worden ingevuld. Dit biedt een belangrijke overgangsperiode waarin wij de tijd hebben om nieuwe economische en sociale arrangementen te ontwikkelen rond het verschijnsel arbeid. Denk bijvoorbeeld aan de inkomensverdeling, aan bezit, belasting en aan maatschappelijke participatie.
Artificiële Arbeid maakt ons als mensen niet overbodig maar dwingt ons om te bepalen wat menselijke arbeid eigenlijk voor ons betekent. Wanneer machines het grootste deel van het noodzakelijke werk overnemen, ontstaat ruimte voor iets anders: zorg, creativiteit, gemeenschap, nieuwsgierigheid en betekenis.
De vraag is daarmee niet of deze verandering er komt, maar of wij haar durven te gebruiken om een samenleving te bouwen waarin mensen minder hoeven te werken — en meer kunnen leven. De toekomst behoort toe aan een economie van overvloed. Mits we haar durven te bedenken.
Dat roept een aantal belangrijke vragen op:
- Hoe kan technologische ontwikkeling leiden tot zichzelf versterkende kostendalingen?
- Wat gebeurt er als technologie prijzen structureel doet dalen?
- Van Marx naar overvloed: de economische theorie moet opnieuw worden uitgevonden
- Hoe realistisch is dit scenario? Aan welke tijdsperiode moeten we dan denken?
- Wie strijkt straks de winst hiervan op?
- Hoe houden we ons systeem stabiel als dit proces zich verder versnelt?
- Het einde van het klassieke onderscheid tussen arbeid en kapitaal
- Kunnen we dit proces versnellen? Hoe? Moeten we dat willen?
- Wat is waarde? Als arbeid ‘priceless’ , bijna gratis wordt?
- Wat is de waarde van een mens als deze overbodig wordt als productiefactor?
- Is dit de overgang naar een ’type 1′ civilisatie?
- En hieronder vindt u twee diepergravender studies
- De economie van overvloed (een economisch-politieke studie)
- RobotArbeid: een studie naar de maatschappelijke gevolgen van de Robotarbeider
Peter van der Wel (12025)
PS: Vanuit mijn achtergrond als econoom en toekomstonderzoeker kijk ik naar technische ontwikkelingen in een bredere maatschappelijke context. Vandaar deze economisch-politieke beschouwing over de toekomst van ons economisch systeem.
Ben je het eens met de boodschap van deze blog? Post hem op de socials en/of stuur hem door naar een collega of vriend waarvan je denkt dat ze hem ook interessant zullen vinden! Kreeg je ’m zelf doorgestuurd? Abonneer je hier gratis op nieuwe blogs.
PPS: Reacties zijn welkom. Je kunt ze mailen naar mijn mailadres.