Toekomst

de communicatiedemocratie

Ik wil met u eens terugkijken op het begin van deze eeuw. U weet allemaal nog dat Europa in die tijd leek af te stevenen op een sociale en economische ineenstorting. U weet nog dat de bestaande politieke partijen in die tijd totaal ongeloofwaardig waren geworden. Wie nog wel stemde, stemde vooral tegen. Kiezers stapten …

de communicatiedemocratie Lees verder »

De drie trends die er echt toe doen

Zo rond de jaarwisseling worden we weer doodgegooid met voorspellingen voor de komende jaren. En nu met de Covid-pandemie lijkt het nog wel weer erger dan andere jaren. Natuurlijk willen we allemaal weten wat ons te wachten staat in het post-corona tijdperk. Heel vaak worden in deze voorspellingen allerlei trends beschreven. Welke trends zullen doorzetten? …

De drie trends die er echt toe doen Lees verder »

een kleine cursus futurologie

Wie zou niet willen weten hoe de toekomst er uit zal gaan zien? Helaas kan niemand echt in de toekomst kijken, maar de futurologie beschikt wel over de instrumenten om de waarschijnlijke, de mogelijke, de onmogelijke en zelfs de wenselijke toekomsten in kaart te brengen. De wereld om ons heen verandert steeds sneller, wordt steeds …

een kleine cursus futurologie Lees verder »

leer denken in systemen

Voor futurologen zijn het interessante en leerzame tijden. Mensen vragen mij bijvoorbeeld: “waar blijven jullie nu met je voorspellingen?” Ik heb dan een wellicht verrassend antwoord. “Al vanaf 2012 waarschuw ik regelmatig voor de komst van zo’n soort pandemie. Elke futuroloog had al heel lang zo’n pandemie op zijn of haar lijstje van waarschijnlijke toekomsten. …

leer denken in systemen Lees verder »

30 wildcards

In één van mijn vorige blogs schreef ik, dat ik al jaren geleden voorspelde dat er een wereldwijde pandemie zat aan te komen. Dat heb ik geweten. Alsof ik de toekomst kon voorspellen. Nee, dat kan niemand. Maar we kunnen wel de mogelijke toekomsten in kaart brengen en op basis van die kennis in het …

30 wildcards Lees verder »

2020: een positief keerpunt?

Kun je op basis van patronen uit het verleden de toekomst voorspellen? Zo ja dan zou 2020 wel eens een positief keerpunt kunnen worden in meerdere opzichten. Sociaal, technologisch, economisch en politiek!Om te beginnen met de economie. In de economie kennen we de conjunctuurcyclus. De afwisseling van de zeven vette en de zeven magere jaren, …

2020: een positief keerpunt? Lees verder »

Tijd voor een nieuw verhaal over onze toekomst

Wij staan als mensheid op dit moment voor misschien wel de grootste en meest ingrijpende uitdaging ooit. Door een combinatie van dreigende crises staan wij nu voor uitdagingen op sociaal, technologisch, economisch, ethisch en politiek gebied. Dreigende crises De dreigende klimaatcrisis is hiervan wellicht het meest veel omvattend met haar dreigende zichzelf versterkende terugkoppelingen zoals …

Tijd voor een nieuw verhaal over onze toekomst Lees verder »

Benzine uit lucht

Heel soms kom je als futuroloog iets tegen waarvan je denkt; “dit gaat de hele wereldgeschiedenis veranderen”. Dit is zoiets. Je kent vast wel de discussies over het afvangen en opslaan van CO2 (de zogenaamde CCS-techniek). Maar wat ik nu op het spoor kwam, brengt deze hele discussie op een totaal ander niveau. Het gaat …

Benzine uit lucht Lees verder »

4 toekomstscenario’s voor de economie en waar is de politiek?

Deskundigen voorspellen dat rond 2035 door automatisering en digitalisering meer dan 40% van alle bestaande banen verloren zal zijn gegaan. Dat heeft geleid tot utopische vergezichten van een toekomst waarin niemand meer hoeft te werken. Omgekeerd ook tot duistere visioenen van een wereld waarin een onderklasse structureel tot werkloosheid zal zijn gedoemd. De werkelijkheid zal …

4 toekomstscenario’s voor de economie en waar is de politiek? Lees verder »

ganzen en onderwijs (2003)

Ganzen en de toekomst van het onderwijs. In Frankrijk mest men ganzen vet. Dat gaat bepaald niet zachtzinnig. De boer duwt een trechter door de strot van de gans en propt daarna met kracht het voer naar binnen. Het gevolg is niet alleen een vette gans, maar ook een onnatuurlijk opgezwollen lever. En dat is …

ganzen en onderwijs (2003) Lees verder »

De school van morgen (uit 2003)

Na vele jaren van bezuinigen heeft de politiek eindelijk het achterstallig onderhoud in het onderwijs ontdekt. Krakkemikkige klaslokalen, verouderde computers, leerlingen die de school vooral zien als vervelend tijdsverlies, leraren die zijn verworden tot ordebewakers en amechtig achter de nieuwste ontwikkelingen aan moeten rennen. En dat terwijl toch iedereen voortdurend zegt dat onderwijs onze investering …

De school van morgen (uit 2003) Lees verder »

vervelende verrassingen voorkomen

Wilt u slachtoffer worden van de omstandigheden of toch liever de baas blijven over uw eigen toekomst? Dat is een keuze. Het leven zit vol verrassingen. Aangename, maar helaas soms ook onaangename. Vooral die laatsten overvallen ons regelmatig. Of het nu om de bankencrisis van 2008 gaat of om de Brexit, of om verrassingen dichter …

vervelende verrassingen voorkomen Lees verder »

Welkom in het jaar 2100

Probeer je eens een toekomstige wereld voor te stellen waarin bijna niemand meer hoeft te werken. Alles kan worden geproduceerd door robots. Zelfs die robots worden weer gemaakt door andere robots. In die wereld is groene energie overvloedig en praktisch gratis beschikbaar, dankzij zon, wind en misschien ook kernfusie. Met die bijna gratis energie kunnen …

Welkom in het jaar 2100 Lees verder »

tweesprong: hel of paradijs?

De versnellende versnelling in de informatietechnologie van de afgelopen 50 jaar begint nu ook door te sijpelen naar de rest van de samenleving. Het begon met computers en andere informatietechnologie, maar we zien het nu overal om ons heen. In de gezondheidszorg, de voedselproductie, de financiële diensten en ga zo maar door. Dat heeft ons een …

tweesprong: hel of paradijs? Lees verder »

Moeten we of willen we AI?

In toenemende mate lijkt de samenleving zich zorgen te maken over de ongewenste effecten van geavanceerde informatietechnologie. Nu is het altijd al zo geweest dat snelle technische vooruitgang op weerstand stuit, maar nu lijkt het anders te zijn. Bijvoorbeeld omdat er nu opeens wel heel veel banen verloren dreigen te gaan. Of omdat kunstmatige intelligentie …

Moeten we of willen we AI? Lees verder »

Kunnen computers denken?

“De vraag is niet of computers kunnen denken, maar of mensen denken.” Deze uitspraak van de beroemde Amerikaanse psycholoog B.F. Skinner zet in ieder geval aan tot denken. Het is duidelijk dat computers iets kunnen dat lijkt op wat mensen ook doen. Maar voorlopig kunnen computers nog lang niet wat mensen kunnen. Computers zijn al …

Kunnen computers denken? Lees verder »

mijn onderwijs van morgen

We are now at a point where we must educate our children in what no one knew yesterday, and prepare our schools for what no one knows today….       Margaret Mead We zijn het – denk ik – snel met elkaar eens dat ons onderwijs grote problemen kent. Het is te duur, te traag, er is …

mijn onderwijs van morgen Lees verder »

nieuwe technologie, nieuwe economie

Wat zal er gebeuren als we  binnenkort beschikken over: Onbeperkte goedkope schone energie? Massaal zelfsturende elektrische auto’s? Dagelijkse boodschappen uit de 3D printer? Medische toepassingen waardoor we langer en gezonder blijven leven? En het mooist van alles, wat betekent het als al dit moois ook nog eens tegen steeds lagere kosten beschikbaar komt? Nieuwe kansen …

nieuwe technologie, nieuwe economie Lees verder »

iedereen doet mee

We leven in de participatiemaatschappij, waarin iedereen mee mag, nee, mee moet doen. Iedereen man, vrouw, mensen met beperkingen, sociaal zwakkeren, langdurig werklozen, zelfs ouderen moeten langer mee blijven doen. Dat vraagt om de inzet van een ieder, dat vraagt om solidariteit en mantelzorg en dat vraagt om de inzet van nieuwe technologie, zoals de …

iedereen doet mee Lees verder »

Digitalisering en sociale onrust

Digitalisering levert dalende productiekosten op.  Dankzij digitalisering kunnen we met steeds minder input van arbeid, grondstoffen en energie, steeds meer output in de vorm van steeds betere en steeds goedkopere producten leveren. Dat geldt voor alle sectoren die gedigitaliseerd raken. Van ziekenhuizen tot telefoonmaatschappijen en van maakindustrie tot transport. Welvaartsgroei ongelijk verdeeld Minder input van arbeid, betekent …

Digitalisering en sociale onrust Lees verder »

Toch niet weer Kodak?

Drie futurologen zetten grote vraagtekens bij de methodiek en de uitkomsten van een zojuist verschenen rapport over de toekomst van Nederland. Het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) kwamen op 1 december j.l. naar buiten met een gezamenlijke Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving 2030 – 2050. In deze toekomstverkenning presenteren ze 2 …

Toch niet weer Kodak? Lees verder »

wilt u ook een digitale tweeling?

De digitale tweelingen komen er aan. Computerprogramma’s die op jou lijken, met jouw voorkeuren en jouw herinneringen, die voor jou beslissingen kunnen nemen en die ook allerlei taken van je kunnen overnemen. Die online contact kunnen houden met je klanten en simpele (of misschien wel heel complexe adviezen) kunnen geven. Op de foto hierboven zie je …

wilt u ook een digitale tweeling? Lees verder »

mijn digitale assistente en ik

Over enkele jaren zal ik waarschijnlijk een Intelligente Digitale Assistent (IDA) hebben. Mijn IDA kan mij dan op allerlei gebieden ondersteunen bij het maken van keuzes. keuzes Bijvoorbeeld bij het kopen van een huis, een auto, of een vakantiereis. Mijn IDA kan dan niet alleen allerlei informatie voor mij opzoeken, maar mij ook behoeden voor …

mijn digitale assistente en ik Lees verder »

lessen uit festivalland

De afgelopen zomer leek Nederland wel één groot festivalland. Pinkpop, DanceValley, Healing Garden, Lowlands, Mysteryland, Into The Great White Open, Down The Rabbit Hole, Open Up, enzovoort. Ik bezocht de meeste van hen. Ieder festival met zijn eigen publiek en eigen karakter. Festivals zijn intussen ook veel meer dan alleen maar een plaats waar je …

lessen uit festivalland Lees verder »

eeuwig leven?

In mijn presentaties vertel ik vaak hoe we in de toekomst allemaal heel veel ouder kunnen worden, misschien zelfs wel onsterfelijk. Interessant is hier de ontsnappingssnelheid theorie. Als de biotechnologie zich sneller gaat ontwikkelen dan het verouderingsproces zelf, zal de mens in principe onsterfelijk worden. Dan worden wij de eerste generatie mensen die er niet meer zeker van …

eeuwig leven? Lees verder »

een 20 jaars experiment

We hebben allemaal wel beelden van de toekomst. De meesten van ons gaan daarbij uit van de beelden uit de media. Robots gaan steeds meer van ons werk overnemen en we krijgen vast nog meer klimaatverandering voor de kiezen. Futurologen noemen dat wel; de waarschijnlijke toekomst. Maar er zijn veel meer mogelijke toekomsten denkbaar. Nu …

een 20 jaars experiment Lees verder »

gegarandeerd gezond sterven?

De wetenschap kan ons steeds langer in leven houden. Maar moeten we dat wel willen? Misschien is het gewenst om in de (nabije?) toekomst toch ergens een grens te trekken. Een vastgestelde maximale levensduur. Dat lijkt nu misschien nog een absurd idee, maar er zijn verschillende goede redenen om dit eens verder te doordenken. Waarom …

gegarandeerd gezond sterven? Lees verder »

rechten voor de AI?

Langzamerhand zijn we in de situatie gekomen dat we ons moeten gaan bezighouden met de juridische status van computerprogramma’s. We zijn in staat om software te ontwikkelen die een grote mate van zelfstandigheid heeft bij het verrichten van handelingen. Denk aan software die automatisch bekeuringen uitdeelt, vliegtuigen bestuurt, aandelen koopt en verkoopt, auto’s bestuurt of …

rechten voor de AI? Lees verder »

Happy Pills?

Waar word je nu echt gelukkig van? De meningen verschillen en voor ieder mens zal dat ook anders zijn. Maar toch tekent er zich een wetenschappelijke consensus af. Uiteindelijk zijn het op een biochemisch niveau chemische stofjes die jou dat geluksgevoel bezorgen. Die maken dat er rillingen van geluk over je rug lopen. Dat je …

Happy Pills? Lees verder »

Kerstmis 2030

Er zit mij iets dwars. Iets waar ik niet precies de vinger op kan leggen. De feestdagen komen er weer aan, met daarbij ook weer de gezellige familiebijeenkomsten. Maar vorig jaar heb ik tijdens de feestdagen ook veel ge-smst, geskyped, getweet, geappt, geFaceTimed en heel veel gebeld. Waarom? Omdat ik op die manier contact had …

Kerstmis 2030 Lees verder »

baan van de toekomst

In opdracht van de recruitmentorganisatie Hays ontwikkelde ik samen met collega Freija van Duijne onderstaande toekomstschets van de arbeidsmarkt voor Engineering & Technology in 2030. Deze schets vormde de basis van een onderzoek dat Hays begin 2015 uitvoerde. Soortgelijke toekomstschetsen ontwikkelden wij ook voor de sectoren Oil & Gas en IT. Het volledige onderzoekverslag kunt u hier …

baan van de toekomst Lees verder »

bang voor Bots?

We kennen allemaal de robots. Maar kent u ook de bots al? Bots zijn een soort intelligente digitale assistenten waarmee we in de nabije toekomst steeds meer zullen gaan samenwerken. Ze zullen artsen gaan assisteren bij het stellen van diagnoses en het vinden van de beste therapie, ze zullen leraren ondersteunen bij het lesgeven en …

bang voor Bots? Lees verder »

Marx goes digital

“Het is eenvoudiger om je het einde van de wereld voor te stellen dan het einde van het kapitalisme”. Deze uitspraak las ik vorig jaar voor het eerst, maar de laatste maanden kom ik deze steeds vaker tegen. Er zit wel iets in deze uitspraak. Wat kan er nog komen na het kapitalisme? Chinees staatskapitalisme? …

Marx goes digital Lees verder »

TYPEONECIV

Hoe wetenschappelijk is de futurologie nu eigenlijk? Wat de toekomst kun je toch nooit precies voorspellen? En dan de komst van aliens? En tot slot de vraag wat de rol is van religie in toekomstverkenningen? Futurologie kun je aan verschillende universiteiten studeren. Het is wel een bijzondere wetenschap. Futurologen kijken niet alleen naar ontwikkelingen in …

TYPEONECIV Lees verder »

een crisis voorspellen

We zitten nu midden in de corona crisis. Veel futurologen voorspelden al jaren terug dat deze crisis er aan zat te komen, maar waarom overvalt deze ons dan toch? En hoe zal dit aflopen? Welke indirecte gevolgen zal deze crisis uiteindelijk hebben? Veel is nog onduidelijk en met name de indirecte gevolgen hangen sterk af …

een crisis voorspellen Lees verder »

algoritmes als rechter?

Zou je ethische beslissingen aan machines over mogen laten? Anders dan mensen laten computers zich niet afleiden, raken ze niet vermoeid, voelen ze geen irritatie, angst of zelfs haat en hebben ze geen last van alle menselijke denkfouten waar wij wel last van hebben. Maar toch….. Tijdens mijn lezingen krijg ik vaak vragen over dit onderwerp.  …

algoritmes als rechter? Lees verder »

Omslag impact

Mensen deugen

In de loop der jaren heb ik duizenden lezingen mogen geven. Vaak is er dan aan het eind nog ruimte voor vragen uit de zaal. Of anders komen er na afloop nog wel mensen op mij af met vragen. Dat vind ik altijd erg leuk. De laatste tijd zijn die vragen wat somberder van aard. …

Mensen deugen Lees verder »

lessen van de telegraaf

In 1844 seinde Samuel Morse per telegraaf de eerste woorden ooit over.“What hath God wrought?”Ook achteraf gezien een vraag met veel diepgang. Aan dit experiment gingen heftige discussies vooraf in het Amerikaanse Congres, dat het experiment moest betalen. De argumenten die toen werden gebruikt klinken nog steeds heel modern. revolution Zo betoogde de afgevaardigde F.O.J. …

lessen van de telegraaf Lees verder »

VR voor de reisbranche

Morgen gaan mijn vrouw en ik op reis. Vorige week hebben we twee tripjes geboekt. Morgenochtend gaan we eerst naar de grotten van Lascaux. Kijken hoe daar de grotschilderingen zijn van 30.000 jaar geleden en ’s middags gaan we als een soort contrast een tochtje maken naar de Niagara watervallen. Van vrienden die er vorig jaar …

VR voor de reisbranche Lees verder »

Nieuwe markt voor de uitvaartbranche

Waarom zijn er nog geen digitale afspiegelingen van overleden echtgenoten, moeders, vaders of kinderen als ‘levend’ gedenkteken? Of als troostgever of zelfs als raadgever? Een beetje morbide misschien? Mensen die hun partner verloren hebben zouden er misschien heel erg blij mee zijn. Ik kan me echter ook voorstellen dat er streng gelovigen zijn die dit …

Nieuwe markt voor de uitvaartbranche Lees verder »

Trimtab naar een betere wereld

Richard Buckminster Fuller (1895-1983) was een Amerikaanse autodidact en wereldverbeteraar. Hij heeft een groot aantal zeer interessante uitvindingen gedaan. Vooral omdat hij alles heel onconventioneel aanpakte. Zijn bekendste uitvinding is wellicht de geodetische koepel, een bouwwerk dat uitzonderlijk licht en stevig is. Maar Buckminster Fuller heeft zich beziggehouden met van alles en nog wat. Van …

Trimtab naar een betere wereld Lees verder »

virtuele vrijplaatsen (2008)

Wij mensen hebben altijd de behoefte gehad om van tijd tot tijd te ontsnappen aan de ‘harde werkelijkheid’. Van oudsher kennen we alcohol en andere drugs, verhalen, (dag)dromen en fantasieën als manieren om ons even te onttrekken aan de realiteit. Natuurlijk hebben deze ontsnappingsmogelijkheden hun beperkingen. De werking is meestal maar van korte duur en …

virtuele vrijplaatsen (2008) Lees verder »

verslaafd aan SL? (2008)

In mijn leven heb ik al heel veel genotsmiddelen geprobeerd. Alcohol, tabak, cocaïne, marihuana, lsd, xtc. Maar ik ben nooit verslaafd geraakt aan één van deze drugs. Van tijd tot tijd neem ik nog wel eens een goed glas wijn, of rook ik een jointje en heel soms neem ik een pilletje, maar ik kan …

verslaafd aan SL? (2008) Lees verder »

hoera(help) de robots komen (2012)

We kennen allemaal de robots uit de sciencefictionfilms en boeken. Daarin lopen en rijden allerlei soorten robots rond. Maar robots zijn al veel normaler dan we vaak denken. In de industrie worden al decennia lang productierobots gebruikt om saaie of juist erg secure werkjes uit te voeren. Er zijn intussen ook al miljoenen huishoudelijke robots …

hoera(help) de robots komen (2012) Lees verder »

verbeterde mensen 1 (2006)

Blijven we wel mens als we langzamerhand steeds meer ICT in onszelf gaan inbouwen? Waar ligt de grens? Mensen met een ingebouwde pacemaker vinden we nog wel echte mensen. Maar er zijn nu al mensen met chips in hun hoofd die hen beter laten horen, zien, lopen of zelfs voelen. Die ‘neuroprothesen’, ofwel elektronica in het brein, …

verbeterde mensen 1 (2006) Lees verder »

verbeterde mensen 2 (2006)

De lijst met ICT-toepassingen in ons lijf wordt steeds uitgebreider en er komen steeds meer nieuwe toepassingen beschikbaar. Neuroprothesen kunnen delen van de hersenen vervangen, blinden kunnen zien via lichtgevoelige chips en doven kunnen horen met een implantaat, dat zagen we in deel 1 van dit blog. Maar waar willen we de grens trekken? Wanneer …

verbeterde mensen 2 (2006) Lees verder »

De hype cyclus

We hebben allemaal last van hier-en-nu bijziendheid. Maar daarbovenop hebben we ook (bijna) allemaal last van hypegedrag. We rennen vaak hijgend achter allerlei nieuwe technische trends en hypes aan, die we dan vaak weer even snel laten vallen. Denk aan hypes zoals de blockchain of enkele jaren terug de dotcom-economie. Hier zit een duidelijk patroon …

De hype cyclus Lees verder »

Telepresentie (2005)

Het woord deed mij eerst denken aan iets magisch. Aan telekinese of omnipresentie. Letterlijk betekent het ‘op afstand aanwezig zijn’. Een telefoon maakt het mogelijk op afstand te luisteren. Een webcam stelt je in staat om op afstand te zien. Maar op afstand aanwezig zijn? Ik nam plaats achter een beeldscherm met daarop een klein …

Telepresentie (2005) Lees verder »

veilig internet (2001)

Dit artikel is nog steeds actueel. In dit artikel pleit ik samen met Wim Deetman, in 2001 de voorzitter van EPN, van de VNG en de burgemeester van Den Haag, voor een gecontroleerd internet. Ik trek daar de vergelijking met de openbare ruimte. Daar kunnen we ook niet toestaan dat hackers, spammers en andere hooligans …

veilig internet (2001) Lees verder »

voorspellingen uit 2004

In 2004 was ik directeur van de denktank EPN (Electronic-highway Platform Nederland). Onder de titel; ‘de toekomst laat zich niet voorspellen, organiseerde ik in ‘dat jaar een rondetafelbijeenkomst over 2014. Het verslag dat ik daar toen van maakte kwam ik gisteren toevallig tegen. Ondanks die titel stonden er nogal wat voorspellingen in voor het jaar …

voorspellingen uit 2004 Lees verder »

TV, internet en telefoon in 2020

voorspellingen uit 2006 De traditionele televisie kende een beperkte bandbreedte en daarmee een beperkt aantal beschikbare kanalen. Maar via internet zijn er intussen duizenden en duizenden kanalen beschikbaar. En de ontwikkeling gaat verder. Via glasvezel is er een (in principe) vrijwel onbeperkte bandbreedte beschikbaar. Geleidelijk aan komen er steeds meer keuzemogelijkheden beschikbaar, afgestemd op onze …

TV, internet en telefoon in 2020 Lees verder »

Meer dan Moore (Computable 2002)

Computers en internet zijn te plaatsen in een lange reeks van uitvindingen die hebben geleid tot de informatiesamenleving. Daarbij is een aantal drijvende krachten aan het werk, die elkaar versterken. De acht Wetten van Peter van der Wel. Veel mensen denken bij ICT aan Internet, Computers en Telefoons. Maar ook de uitvinding van de boekdrukkunst …

Meer dan Moore (Computable 2002) Lees verder »